TABİRNAME

Tabirname Nedir?

Kısaca: Tabirname (tâbirnâme), rüyada görülen şeylerin ne anlama geldiğini açıklayan eserlerin genel adıdır. Kelime, rüya yorumu anlamındaki “tabir” ile Farsça “nâme” (kitap, yazı) sözcüklerinden oluşur. Bugün aynı ad, bu geleneği temel alan Tabirname rüya yorumu uygulamasının da adıdır.

Yüzyıllar boyunca insanlar gördükleri rüyaların anlamını bu kitaplarda aradı. Bu sayfa, tabirname geleneğinin nereden geldiğini, bir tabirnamede neler bulunduğunu ve bu geleneğin bugün nasıl sürdüğünü anlatır.

Kelimenin anlamı

“Tabir”, Arapçada “bir kenardan öbür kenara geçmek” ve “rüyayı yorumlamak” anlamlarına gelen bir kökten türer: rüyada görülen sembolden, onun gerçek hayattaki karşılığına geçmek. Rüyaları yorumlayan kişiye muabbir, bu bilgiye ilm-i tabir denir.

Rüya tabiri üzerine yazılan eserler tek bir adla anılmaz: tâbirnâme, rü’yânâme, vâkıanâme ve tabirât-ı rü’yâ bunların en yaygınlarıdır.

Kısa bir tarih

Rüyaları yorumlayan kitapların geçmişi İslâm’dan çok eskidir. Kökleri eski Mezopotamya’ya uzanır; eski Mısır, Hint ve Yunan kültürlerinde de bu türden eserler yazılmıştır. Antik çağın en tanınmış rüya kitabı olan Artemidoros’un Oneirokritikon’u Arapçaya çevrilmiş ve İslâm dünyasındaki tabir geleneğini etkilemiştir.

İslâm kültüründe rüya tabirine verilen önem Kur’an’daki Hz. Yûsuf kıssasıyla da ilişkilidir. Bu alanda en çok anılan isim İbn Sîrîn’dir. İbn Kuteybe, Dîneverî, Halîl b. Şâhin ve Abdülganî en-Nablusî de önemli tabirnameler yazmıştır. Nablusî’nin 1684’te alfabetik olarak düzenlediği eser, sembolleri harf sırasıyla veren düzenin en bilinen örneğidir.

Türk kültüründe tabirnameler

Rüya, İslâm öncesi Türk destanlarında da önemli bir yer tutar. XI. yüzyılda yazılan Kutadgu Bilig’de rüya tabirine ayrılmış bir bölüm vardır.

Türkçe tabirnamelerin çoğu Arapçadan çeviridir; Türkçeye ilk aktarılanlar İbn Sîrîn ve Ca‘fer es-Sâdık’a nispet edilen eserlerdir. XIV. yüzyılda şair Ahmed-i Dâî, Germiyanoğlu II. Yâkub Bey için bir tabirname çevirmiştir. Osmanlı döneminde en çok okunanlar İbn Sîrîn, Nablusî ve Niyâzî-i Mısrî’nin tabirnameleridir. Kütüphanelerdeki nüshaların çokluğu, bu kitapların ne kadar sevildiğini gösterir.

Bir tabirnamede neler bulunur?

Klasik tabirnameler genellikle iki bölümden oluşur. İlk bölümde rüyanın önemi, rüya çeşitleri, rüyanın ne zaman ve nasıl yorumlanacağı gibi ön bilgiler yer alır. İkinci bölümde ise rüyada görülen şeylerin anlamları tek tek açıklanır.

Bu kitaplar başvuru eseri olarak kullanıldığı için sade bir dille yazılmıştır. Bu yüzden hem dil hem de halk inançları bakımından zengin kaynaklardır.

Gelenek bugün: Tabirname uygulaması

Tabirname uygulaması bu geleneği bugünün diliyle telefona taşır. Rüyanı olduğu gibi anlatırsın; uygulama içindeki sembolleri tek tek ele alır ve her birini klasik tabir geleneği ile Jung ve Freud’dan ilham alan psikolojik bakışla yorumlar. Sembollerin anlamlarına rüya tabirleri sözlüğümüzden de göz atabilirsin.

Yorumlar kesin bir hüküm değil, bir bakış açısıdır.

Sık sorulanlar

Tabirname ne demek?

Tabirname, rüya tabiri kitabı demektir. Rüyalarda görülen sembollerin anlamlarını açıklayan eserlerin genel adıdır; rü’yânâme ve vâkıanâme gibi adlarla da anılır.

İlk tabirname kim tarafından yazıldı?

Kesin bir ilk eser bilinmiyor. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre rüya tabiri kitaplarının geçmişi eski Mezopotamya’ya kadar uzanır; eski Mısır, Hint ve Yunan kültürlerinde de bu türden eserler vardır. İslâm dünyasında en çok bilinen isim İbn Sîrîn’dir.

En ünlü tabirnameler hangileridir?

Osmanlı döneminde en meşhur tabirnameler İbn Sîrîn, Abdülganî en-Nablusî ve Niyâzî-i Mısrî’ye ait eserlerdir. Nablusî’nin 1684’te alfabetik olarak düzenlediği tabirnamesi, sembolleri harf sırasıyla veren düzenin en bilinen örneğidir.

Tabirname uygulaması nedir?

Tabirname, iPhone ve Android için bir rüya yorumu uygulamasıdır. Rüyanı olduğu gibi anlatmanı ister; içindeki sembolleri klasik tabir geleneği ve Jung ile Freud’dan ilham alan psikolojik bakışla yorumlar. İlk iki yorum ücretsizdir.

Kendi rüyanı yorumlat

Tabirname rüyanı olduğu gibi anlatmanı ister; içindeki her sembolü klasik tabir ve psikolojiyle tek tek okur. İlk 2 yorum ücretsiz, kayıt gerekmez.

Tabirname uygulama ikonuTabirname: Rüya Tabiri, YorumuResmî uygulama · Geliştirici: Online to Offline Art

Kaynak

Orhan Şaik Gökyay, Vildan S. Coşkun, “Tâbirnâme”, TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 39, İstanbul 2010, s. 331-333. Bu sayfadaki tarihî bilgiler bu maddeden kendi cümlelerimizle özetlenmiştir.